KONJUH PLANINOM

 

Konjuh planinom vetar šumi, bruji

Lišće pjeva žalostive pjesme,

Borovi i jele, javori i breze

Svijaju se jedno do drugoga.

 

Noć je u crno svu šumu zavila

Konjuh stenje ruši se kamenje

Mrtvoga drugara, husinskog rudara

Sahranjuje četa partizana.

 

Kiše jesenje po grobu su lile

Bure snježne kosti su raznijele

Iz krvi crvene husinskog rudara

Crvena je šuma procvjetala.

 

Konjuh planinom vjetar šumi, bruji

Lišće pjeva proleterske pjesme

A na vrh planine zastava se vije

Crvena od krvi proletera.

 

II verzija (sačuvao Oskar Danon)

 

Konjuh planinom vjetar šumi, bruji,

Lišće pjeva žalovite pjesme,

Borovi i jele, javori i breze

Svijaju se jedno do drugoga.

 

Noć je šumu svu u crno zavila,

Konjuh stenje, ruši se kamenje.

Mrtvoga drugara, husinskog rudara,

Sahranjuje četa partizana.

 

Kiše jesenje, po grobu su lile,

Bure snježne, kosti su raznijele.

Iz krvi crvene husinskog rudara,

Crveno je šuma procvjetala.

 

Konjuh planinom vjetri šume, bruje,

Lišće pjeva proleterske pjesme,

A na vrh planine zastava se vije,

Crvena od krvi proleterske.

 

III verzija (sačuvao Savo Orović)

 

Konjuh planinom vjetar šumi, bruji,

Lišće pjeva žalostive pjesme,

Borovi i jele,

Javori i breze,

Svijaju se jedno uz drugoga.

Noć je u crno svu šumu zavila,

Konjuh stenje, ruši se kamenje,

Mrtvoga drugara

Husinskog rudara

Sahranjuje četa partizana.

Kiše jesenje po grobu se slile,

Bure snježne kosti su raznele,

Od krvi rumene

Husinskog rudara

Crveno je šuma procvjetala.

Konjuh planinom vjetar šumi, bruji,

Lišće pjeva žalostive pjesme,

A na vrh planine

Zastava se vije,

Crvena od krvi proletera

 

Miloš Đurin Popović rođen je u Prijedoru 1911. godine. Bio je profesor filozofije, partizanski komandant i pjesnik. Njegova pjesma Konjuh planininom je sve što je sačuvano od njegove poezije. Poginuo je na Sutjesci 1943. godine. Pjesma je nastala u čast Peja Markovića koji je krajem oktobra 1941. godine, teško ranjen, umro na vrhu Konjuha. Tu su nastale prve tri strofe ove čuvene pjesme, a četvrtu je Popović dodao godinu dana kasnije kad se ponovo našao na grobu Peja Markovića. Ova žalosna balada postaće partizanska himna tokom rata. Uskoro je Oskar Danon, koga je Popović upoznao u ratu komponovao muziku za ovu pjesmu.

 

Nekoliko podataka o Husinskoj partizanskoj četi

 

Njen borbeni put počinje 20. avgusta 1941. godine. Sastav čete toga dana činili su: Ivo Marjanović, Ivo Bojanović, Mijo Kerošević Guja, Petar Miljanović, Ilija Brkić Meša, Franjo Marković, Pejo Marković, Meho Azabagić, Ivo Kerošević Puša, Mijo Tomić Pekmez, Ludvig Peštić i Diko Jakšić. Svi su poginuli u borbama za slobodu. Slavna istorija Husinske partizanske čete završila se pogibijom Mije Keroševića Guje. Kao oficir OZN-e poginuo je u potjeri za bandom 1946. godine. Za narodne heroje Jugoslavije proglašeni su Petar Miljanović, Mijo Kerošević Guja i Pejo Marković.

 

Mihailo Lalić o Milošu Đurinu Popoviću i Husinskim rudarima, pravdi i nepravdi

 

"Miloš Đurin Popović Iz Banjaluke, student filozofije, poklonik znanja, fanatik nauke, bješe po svojim enciklopedijskim opredjeljenjima sličan našem Stevu Kraljeviću, samo nešto agresivniji u diskusijama koje je rado organizovao, ili prosto nametao. Od atoma pa na dno kosmosa i  od Frojdovih otpadnika teško bješe naći nešto što on ne zna, pa je zbog takvih i tolikih viškova znanja najzad došao u sukob s nekima koji mnogo više mogu nego što znaju. Ali od svega toga znanja, ugašenog njemačkim metkom, osta samo jedna njegova tužna pjesma o Husinskim rudarima, da se pjeva, pa se i ona, posljednjih dana i godina rijetko pjeva i radije se zaboravlja.

 

Ta me pjesma navela da pođem u Bosnu, kod Tuzle, u selo Husinu, da potražim nekad svjetski slavnog rudara Juru Keroševića. Našao sam ga živog, ne baš zdravog ni veselog - te o njemu i rudarskom štrajku, zvanom "buna", iz decembra 1920. godine, napisao nešto kao reportažu. Onome što sam tamo napisao čini mi se da treba dodati: svi koji su pisali o tome događaju podvlačili su klasnu komponentu, a prikrivali religioznu. To je i na mene uticalo te sam prikrio (da ne povrijedim još uvijek osjetljivo i nervozno naše bratstvo i jedinstvo) da je štrajk imao veze s katoličkim praznicima, pa i da su pogromaši iz takozvane "Narodne garde"  bili u stvari  povampireni muslimanski bašibozuk. Bilo je tih pogromaša svega dvadesetak, ali su nasilja i poganluka počinili kao da ih je bilo stotina. U sukobima s vojskom, žandarima i bašibozukom živote je izgubilo 35 rudara, ranjena su tri žandara, jedan od njih je podlegao rani. Trebalo je da neko glavom plati za žandara, izabrali su da to bude drski momak Jure Kerošević. Kad je čuo presudu na smrt, Jure nije htio da joj se pokori: neće tu smrt, nametnutu, hoće svoju, svojom rukom! ... Udario se nožem u grudi, u znak protesta, i pao u krvi tu pred sudijama: nek se naloču, kad su žedni! Prenijeli su ga u bolnicu i uspjeli da ga sačuvaju za dželata. Dotle je, međutim, kampanja Partije i sindikata, Krleže, Cesarca, Moše Pijade i međunarodnih protesta, ygražanja, peticija uspjela da izdejstvuje amnestiju kojom je smrtna kazna ublažena i zamijenjena dugom robijom.

 

Kad je s robije izašao, Jure Kerošević je već bio sijed čovjek. Slab na nogama, obolio, više nije imao snage da požuri u partizane kao drugi husinski rudari o kojima govori pjesma Miloša Đurina Popovića. To što nije mogao stići kao momci, sinovi štrajkača iz 1920.  "odgovorni" opštinski moćnici silno su mu zamjerili, a to što je imao zasluge i neke prednosti kakvih oni nijesu imali - uzeto mu je u otežavane okolnosti. Postavili su ga za stolara u rudničkoj radionici: svakog jutra rano rani na posao i dobro pazi  da nadležne ne naljuti. Takav je čovjek kad ga slome i kad se navikne na disciplinu."

 

Prelazni period, 1988, Mihailo Lalić, književnik