DUŠA

 

Imamo je.

Ne stalno i zauvijek.

 

Dan za danom, godinu za godinom,

mogu proći bez nje.

 

Ponekad sa ushićenjima

i strahovima đetinjstva,

ponekad se nastani u nama

za neko vrijeme..

Ponekad, samo u zaprepašćenju

što smo ostarjeli.

 

Rijetko nam pomaže

pri teškim radovima,

kao što su pomjeranja nameštaja,

vučenje kofera

ili kretanje putevima u tijesnim cipelama.

 

U vrijeme popunjavanja anketa

i sjeckanja mesa,

po pravilu, nije na dužnosti.

 

Od hiljadu naših razgovora

učestvuje u jednom,

što nije obavezno,

jer više voli ćutanje.

 

Kad tijelo počne boljeti - i boljeti -

tiho se udaljava sa svog mjesta.

 

Izbirljiva je: ne voli nas viđeti u gomili;

odbija je naša sitna borba za prednost

i buka trgovine.

 

Radost i tuga –

za nju, to nisu dvije različite emocije.

Prisutna je s nama samo kada su isprepletene.

 

Možemo računati na nju

kada nismo ni u šta sigurni,

a ipak smo znatiželjni u vezi s svime.

 

Među materijalnim predmetima,

ona obožava časovnike s klatnom

i ogledala koja marljivo rade,

čak i kada se niko ne ogleda.

 

Ne otkriva odakle dolazi,

niti kada će ponovo nestati od nas,

ali jasno čeka takva pitanja.

 

Čini se

upravo kao što ona treba nas,

tako i –

mi smo potrebni njoj.

 

DUSZA

 

Duszę się miewa.

Nikt nie ma jej bez przerwy i na zawsze.

 

Dzień za dniem, rok za rokiem

może bez niej minąć.

 

Czasem tylko w zachwytach

i lękach dzieciństwa

zagnieżdża się na dłużej.

Czasem tylko w zdziwieniu,

że jesteśmy starzy.

 

Rzadko nam asystuje

podczas zajęć żmudnych,

jak przesuwanie mebli,

dźwiganie walizek,

czy przemierzanie drogi w ciasnych butach.

 

Przy wypełnianiu ankiet

i siekaniu mięsa

z reguły ma wychodne.

 

Na tysiąc naszych rozmów uczestniczy w jednej

a i to niekoniecznie, bo woli milczenie.

 

Kiedy ciało zaczyna nas boleć i boleć,

cichcem schodzi z dyżuru.

 

Jest wybredna: niechętnie widzi nas w tłumie,

mierzi ją nasza walka o byle przewagę

i terkot interesów.

 

Radość i smutek

to nie są dla niej dwa różne uczucia.

Tylko w ich połączeniu jest przy nas obecna.

 

Możemy na nią liczyć

kiedy niczego nie jesteśmy pewni,

a wszystkiego ciekawi.

 

Z przedmiotów materialnych

lubi zegary z wahadłem

i lustra, które pracują gorliwie,

nawet gdy nikt nie patrzy.

 

Nie mówi skąd przybywa

i kiedy znowu nam zniknie,

ale wyraźnie czeka na takie pytania.

 

Wygląda na to,

że tak jak ona nam,

również i my

jesteśmy jej na coś potrzebni.

 SRETNA LJUBAV

Sretna ljubav. Zar je to u redu,

zar je to ozbiljno, zar je to korisno –

što svijet ima od njih dvoje 

koji ne vide svijet?

 

 

Uzvišeni jedno prema drugom bez ikakvih zasluga,

samo dvije slučajne osobe od milion, a ipak uvjereni

da se to moralo dogoditi na ovaj način —

kao nagrada za šta?

Ni za šta;

svjetlost pada niotkuda —

zašto upravo na njih, a ne na druge?

Da li to vrijeđa pravdu? Da.

Da li krši pažljivo složene principe,

da li ruši moral s njegovog vrhunca? Krši i ruši.

 

Pogledajte ove sretnike:

kad bi to barem malo maskirali,

pravili se malodušni, time razveselivši svoje prijatelje!

Poslušajte kako se smiju — uvredljivo.

Kojim jezikom govore — naizgled razumljivo.

I te njihove ceremonije, ti rituali,

te složene dužnosti jedni prema drugima —

izgleda kao zavjera iza leđa čovječanstva!

 

Teško je čak i predviđeti šta bi moglo uslijediti

ako bi se njihov primjer mogao oponašati.

Na šta bi se onda religije i poezija mogle osloniti?

 

Šta bi se pamtilo, a šta napuštalo?

 

Sretna ljubav. Je li neophodna?

 

Taktičnost i zdrav razum nalažu da se o tome šuti

kao o skandalu iz viših slojeva života.

Divna đeca se rađaju bez njene pomoći.

Nikada, nikada ne bi mogla naseliti zemlju -

uostalom, to se tako rijetko dešava.

Neka oni koji ne znaju ništa o sretnoj ljubavi

tvrde da sretna ljubav nikada ne postoji.

S ovom vjerom, bit će im lakše i živjeti i umrijeti.

MIŁOŚĆ SZCZĘŚLIWA

Miłość szczęśliwa. Czy to jest normalne, 

czy to poważne, czy to pożyteczne - 

co świat ma z dwojga ludzi, 

którzy nie widzą świata? 

 

Wywyższeni ku sobie bez żadnej zasługi, 

pierwsi lepsi z miliona, ale przekonani, 

że tak stać się musiało - w nagrodę za co? 

za nic; 

światło pada znikąd - 

dlaczego właśnie na tych, a nie na innych? 

Czy to obraża sprawiedliwość? Tak. 

Czy to narusza troskliwie piętrzone zasady, 

strącą ze szczytu morał? Narusza i strąca. 

 

Spójrzcie na tych szczęśliwych: 

gdyby się chociaż maskowali trochę, 

udawali zgnębienie krzepiąc tym przyjaciół! 

Słuchajcie, jak się śmieją - obraźliwie. 

Jakim językiem mówią - zrozumiałym na pozór. 

A te ich ceremonie, ceregiele, 

wymyślne obowiązki względem siebie - 

wygląda to na zmowę za plecami ludzkości! 

 

Trudno nawet przewidzieć, do czego by doszło, 

gdyby ich przykład dał się naśladować. 

Na co liczyć by mogły religie, poezje, 

o czym by pamiętano, czego zaniechano.

 

Miłość szczęśliwa. Czy to jest konieczne? 

Takt i rozsądek każą milczeć o niej 

jako skandalu z wysokich sfer Życia. 

Wspaniale dziatki rodzą się bez jej pomocy. 

Przenigdy nie zdolałaby zaludnić ziemi, 

zdarza się przecież rzadko. 

Niech ludzie nie znający miłości szczęśliwej 

twierdzą, że nigdy nie ma miłości szczęśliwej. 

 

Z tą wiarą lżej im będzie i żyć, i umierać 

LAVIRINT

 

— a sada nekoliko koraka

od zida do zida,

uz ove male stepenice,

ili niz one druge,

a zatim malo lijevo —

ako nije tačno —

od zida duboko unutar zida

do sedmog praga;

od bilo kuda do bilo kuda,

do raskrsnice

gdje se spajaju —

samo da bi se ponovo razišli —

vaše nade, vaše greške,

vaši neuspjesi,

vaši pokušaji, namjere i nove nade.

 

Put za putem,

ali nema povratka.

Dostupno je samo

ono što leži pred vama;

i tamo — kao za utjehu —

skretanje slijedi skretanje,

čudo slijedi čudo,

i jedan vidik ustupa mjesto drugom.

Slobodni ste birati

gdje ćete biti ili ne biti;

da skočite naprijed, da skrenete u stranu —

samo pazite da ništa ne previdite.

 

Dakle, ovako ili onako —

osim ako ne bude tim drugim putem —

instinktom, intuicijom,

razumom, prečicom,

čistom slučajnošću,

ili zamršenim obilaznicama.

Kroz red po red

hodnika i kapija —

požurite! jer u vremenskom rasponu

imate dragocjeno malo vremena —

od mjesta do mjesta,

prema mnogim još uvijek otvorenim vratima

gdje prebivaju tama i sumnja,

ali gdje i bljesak — zanos — također sija;

gdje se nalazi radost — mada i tuga,

vreba gotovo nadohvat ruke;

i drugdje — ovdje i tamo,

tamo i bilo gdje —

sreća unutar nesreće

poput zagrade unutar zagrade;

i onda, baš kad sve prihvatite —

odjednom, provalija!

Provalija — ali tamo, mali most;

most — ali se njiše;

niha se — ali je jedini,

jer nema drugog. Mora postojati izlaz odavde negdje—

to je više nego sigurno.

Ali nisi ti taj koji ga traži;

naprotiv, ono traži tebe.

Ono je — od samog početka —

u progonstvu za tobom;

i ovaj labirint

nije ništa drugo nego —

ništa drugo nego tvoj bijeg —

tvoj, sve dok ga možeš upravljati —

tvoj, sve dok je tvoj —

tvoj bijeg, tvoj bijeg —

 

LABIRYNT

 

- a teraz kilka kroków 

od ściany do ściany, 

tymi schodkami w górę, 

czy tamtymi w dół, 

a potem trochę w lewo, 

jeżeli nie w prawo, 

od muru w głębi muru 

do siódmego progu, 

skądkolwiek, dokądkolwiek 

aż do skrzyżowania, 

gdzie się zbiegają, 

żeby się rozbiegnąć 

twoje nadzieje, pomyłki, 

porażki, 

próby, zamiary i nowe nadzieje. 

 

Droga za drogą, 

ale bez odwrotu. 

Dostępne tylko to, 

co masz przed sobą, 

a tam, jak na pociechę, 

zakręt za zakrętem, 

zdumienie za zdumieniem, 

za widokiem widok. 

Możesz wybierać 

gdzie być albo nie być, 

przeskoczyć, zboczyć 

byle nie przeoczyć. 

 

Więc tędy albo tędy, 

chyba że tamtędy, 

na wyczucie, przeczucie, 

na rozum, na przełaj, 

na chybił trafił, 

na splątane skróty. 

Przez któreś z rzędu rzędy 

korytarzy, bram, 

prędko, bo w czasie 

niewiele masz czasu, 

z miejsca na miejsce 

do wielu jeszcze otwartych, 

gdzie ciemność i rozterka 

ale prześwit, zachwyt, 

gdzie radość, choć nieradość 

nieomal opodal, 

a gdzie indziej, gdzieniegdzie, 

ówdzie i gdzie bądź 

szczęście w nieszczęściu 

jak w nawiasie nawias, 

i zgoda na to wszystko 

i raptem urwisko, 

urwisko, ale mostek, 

mostek, ale chwiejny, 

chwiejny, ale jedyny, 

bo drugiego nie ma. 

 

Gdzieś stąd musi być wyjście, 

to więcej niż pewne. 

Ale nie ty go szukasz, 

to ono cię szuka, 

to ono od początku 

w pogoni za tobą, 

a ten labirynt 

to nic innego jak tylko, 

jak tylko twoja, dopóki się da, 

twoja, dopóki twoja, 

ucieczka, ucieczka - 

 

Prepjev i prijevod: M. Delibašić

Wisława Szymborska (Vislava Šimborska) rođena: 2. jula 1923., Bnin (danas Kórnik), Poljska. Umrla je  1. februara 2012., Krakov, Poljska.

 

Nobelovu nagradu dobila je 1996 „za poeziju koja s ironičnom preciznošću omogućava da historijski i biološki kontekst izađe na vidjelo u fragmentima ljudske stvarnosti“

 

Wisława Szymborska rođena je u Bninu (danas dio Kórnika), blizu grada Poznanja, Poljska. Szymborska je počela pisati kratke priče i pjesme kao dijete, a svoj pjesnički debi imala je 1945. godine. Udala se za Adama Wlodeka i par je živio u književnom kolektivu u Krakovu. Rastali su se 1954. godine, ali su ostali prijatelji. Pored svoje spisateljske karijere, Szymborska je obavljala razne pozicije radeći za književne časopise, kao što su Zycie Literackie i Pismo, te kao prevoditeljica starije francuske poezije.

 

Poezija Wisławe Szymborske bavi se egzistencijalnim pitanjima. Jedinstvena je u svojoj vrsti i ne podliježe lako kategorizaciji. Szymborska teži osvijetliti najdublje probleme ljudskog postojanja, okruženog prolaznošću sadašnjosti i svakodnevnog života. Njenu poeziju karakteriše pojednostavljeni, „lični“ jezik koji je drugačiji od savremenog jezika, često s malim obratom na kraju, s upečatljivom kombinacijom duhovnosti, domišljatosti i empatije.